Monthly Archives: March 2015

උපතින් ම ඔහු මහා දුප්පතෙක් නොවෙයි. මහා පොහොසතෙක් නො වුණ ද උපන්දා සිට වේලක් වැරදු…

උපතින් ම ඔහු මහා දුප්පතෙක් නොවෙයි. මහා පොහොසතෙක් නො වුණ ද උපන්දා සිට වේලක් වැරදුනා මතක නැත. හිසට වහලක් සහිතව සෙනෙහෙබර දෙමාපිය සෙවණේ දයාබර සහෝදර සහෝදරියන් සමඟ සතුටින් සෙනෙහසින් ගෙවූ කාලයක් තිබුණි. සහෝදරයන් සේ ඇසුරු කළ හොඳ මිතුරු පිරිසක් ද ලැබුණි. නෑදැ හිත මිතුරන් ද සිටියහ. වැදගත් යැයි සම්මත උගත් දෙමාපියන්ගේ නොමඳ ආරක්ෂාව යටතේ ගෙවූ ළමාවිය සුන්දර ය. වැලිබත් උයා තමාට ද අනා කැවූ සහෝදරියන් දැක්වූ සෙනෙහස යළි මතකයට එද්දී හිත හිරිවැටී යයි. කොළ ගුලිවලට රබර්පටි ඔතා, පැන්සල් පෙට්ටියෙන් ගසා, කී‍්‍රඩා කර ලකුණකට රණ්ඩු වී, දබර කර ආයෙ යාළුවෙන මිතුරන් ද සොයුරන් ද සමඟ ගෙවූ ළමා විය.. සැබැවින් ම බොහෝ සුන්දර ය. නමුදු.. සුන්දරයි කියා සිතා සිටි එ් අතීතයන් දැන් බොඳවූ සිහිනයක් මෙන් අමතක වූ මතකයකි. සියල්ල අතීතයට එක්වී හමාර ය. ගෙවී ගියේ ජීවිතය ය… හැම දෙය ම වෙනස් වී යන්නට ගතවූයේ සුළු කලකි. දියේ ඇන්ද ඉරක් වගේ ය… රැයෙහි ගැසූ අකුණක් වගේ ය.. ජීවිතේ අවසාන භාගයට පැමිණ සිටියි. එ් තිබුණු රූපය වෙනස්වී ඇති බව් හැෙඟන්නේ ඉදුණු රැවුල් කොටවලිනි. ගැලවී ගිය දත්වලිනි. සුදුවී ගිය කෙස්වලිනි. නමුදු තවමත් සිතන්නට බැරි ය. හිතේ තරුණ බව තවමත් තිබෙන්නාක් මෙනි. වයසට ගියපු ජීවිතයක් දැන්ම උදා වෙයි ද?

කුඩා වියෙහි දී මෑණියන්ට අවශ්‍ය වූයේ තම පුතණුවන් ‘ඉංජිනියර්’ කෙනෙක් කරන්නට ය. පියාට ඕන වුණේ සල්ලිකාරයෙක් කරන්නට ය. අක්කට ඕන වුණේ මල්ලිව ‘බ‍්‍රයිටෙක්’ වීම ය. හැමෝම පැතුවේ ඔහුගේ දියුණුව ය. සැබෑ දියුණුව යයි ඔවුන් සිතා සිටි දියුණුව ය. සැම දෙනාගේ ම පැතුම් සඵල විය. ඔහු දියුණු කෙනෙක් විය. ඔහු BSc සමත් ය. MSc සමත් ය. PhD සමත් ය. ගෙවී ගියේ ජීවිතය යි. ඉවර වුණේ ආයුෂය යි. කරකාර ආවේ ද එවැනි ම යුවතියකි. සිතුවේ සම අදහස් ඇත්තියක් කියා ය. BSc සමත් ය. MSc සමත් ය. PhD කරන්නී ය. උගත් ය. බුද්ධිමත් ය. තරුණ ජීවිතය ගෙව්වේ සාද ප‍්‍රියසම්භාෂණ මැද ය. Night Club” Dinner Dance මැද ය. කොක් හඬලා සිනාසීම් මැද ය. ‘‘ජීවිතය enjoy කරනවා.” කියා ය කිව්වේ. ගෙවී ගියේ ජීවිතය ය. දින දින අහිමි වුණේ ආයුෂය ය. හරි ය කියා කළ වැරදි දේවල්… අහෝ සිටි මුළාව… හැමදාමත් හෙව්වේ සතුට ය. සතුට හොයා කළ දේවල්… අරටු සොයා කෙසෙල් වනයට වැදුනා සේ ය. වනය ම කැපුවත් ලැබුණු අරටුවක් නම් නැත. අද සතුට සොයා එ්ක කළේ ය. ඊයේ සතුට සොයා මේක කළේ ය. හෙට සතුට සොයා අරක කරමි. ‘සතුට’ සොයා නො කළ දෙයක් නැත. මිරිඟුවට රැුවටුණු මුව පැටවුන් මෙනි. අවසානයේ උරුම වූයේ දුක ම ය.

දරුවන් හැදුනේ ද බටහිර පන්නයට ය. ‘තාත්තේ’ කිව් දවසක් මතක නැත. බුලත් අතක් දී වැන්දා මතක නැත. එ්වා හණමිටි අදහස් ය. පරණ කාලෙ මිනිසුන්ගේ ගොන් වැඩ ය. දුවලා කිව්වේ එලෙස ය. හරි ද? වැරදි ද? කල්පනා නො කළ එක වරදකි. වුණ වැරදි හදන්නට දැන් පමා වැඩි ය. ජීවිතය මැදි වියට යද්දී, පිටරටකට ගියේ මෙරට ලැබෙන වැටුප උගත්කමට වඩා මදි වූ නිසාවෙනි. හිතා සිටියේ වෙන දෙයකි. සිදු වූයේ තව දෙයකි. ජීවිතය අපට අවනත නොවන හැටි… දරුවන් ද පිටරට තරුණයන් සමඟ හාද වී ඔවුන්ගේ ජීවිත හදා ගත්තෝ ය. ප‍්‍රිය බිරිඳ ද වෙනතක ගියා ය. සල්ලාල ජීවිතයකට කරුණු කාරණා ගෙතිනි. ඉන්පසු සිදු වූයේ ම සිදු නො කළ යුතු දේවල් ය… බිඳෙන් බිඳ ගෙවී ගියේ ජීවිතය ය.

වයසට යන ජීවිතය දැක ‘අනේ.. මම වයසට යන කෙනෙක්නේ.” යැයි සිතන්නට කාලයක් නො වුණි. ලෙඩ වෙන ජීවිතය දැක ‘අනේ.. මම ලෙඩ වෙන කෙනෙක්නේ.’ යැයි සිතන්නට මොහොතක් නො තිබුණි. ප‍්‍රිය දේට ඇලී, ගැලී බැඳී සිටිද්දී ‘අනේ මට මේවායෙන් වෙන් වෙන්න වෙනවනේ.’ යැයි කියා හීනෙකින්වත් නො සිතුණි. මැරුණු මිනිසුන් අනන්ත දකිද්දීත් ‘අනේ මමත් මැරෙනවනේ.’ කියා සිතන්ට බැරි වුණි. හැමදාම ජීවත් වන කෙනෙකු ලෙස ගෙවා දැමූ කාලය… ගෙවී ගියේ ජීවිතය යි.

ළිඳක් කපන්නට කාලය පැමිණි කල ළිඳ කැපීම කල් යවා, හිඳ මැරෙන්න තරමට තිබහ හැදුණු කල, ළිඳ කපන්නට උත්සාහ ගැනීමෙන් සිදුවන යහපත කිම? යන්නට ඇති ගමනාන්තය ගැන හරිහැටි අවබෝධයෙන් සිටියා නම් මඟ දී ගැනීමට ප‍්‍රයෝජන පිණිස කලින් ම ළිඳ කපා ගත යුතුව සිටි අප, ගමන ගොස් වෙහෙස වී මැරෙන්න වැටුනු විට ළිං කැපීමක් කෙසේ කරන්න ද?

කුඩා කල පටන් ම මේ මොහොත දක්වා ආ ගමන ගැන සිහි කරද්දී, යන්න ගිය ගමන ගැන ලැජ්ජා හිතේ. එක වසරෙන් දෙක වසරට, ප‍්‍රාථමිකයෙන් මහ විදුහලට, සාමාන්‍ය පෙළින් උසස් පෙළට, එතනින් සරසවියට ගිය අපට රස්සාවල්, පරස්තාවල් ගැන හොයද්දි අමතකව ගිය ගමනාන්තය ගෙවල් හදද්දි, ළමයි හදද්දී, ළමයි ඉස්කෝලෙ යවද්දි, වාහන ගනිද්දි, ලීසිං දාද්දිවත්, ඉන්ෂුවරන්ස් ගෙවද්දිවත් සිහි නො වුණ හැටි… හැමදාමත් හෙව්වේ සැප සතුට ය. කවදාවත් නො ලැබුණේ ද එය ම ය…

බලූ කුක්කා මස්කටු කනවා මෙනි. මස් සුවඳ චුට්ටකි. නමුත් හපන්නට කටු ගොඩකි. මුළු ජීවිතය ම ‘කටු කෑමක්’ පමණි. මස් කොටයයි, පොරවයි මෙනි. කොටේ උඩ මස් තබා කපා අවසානයේ කැපූ දෙයක් කොටේටත් නැත. පොරවටත් නැත. මෙලෙස ගෙවී යන ජීවිතය අවසන් වන්නේ කුමකින් ද? දැන්වත් ජීවිතයට හරයක් එක්කළ යුතු ය. නොමැරෙනා එවුන් ලෙස ජීවත්වීම අත්හැර දැමිය යුතු ය. වයසට යන ජීවිතය ගැන සත්‍ය කල්පනා කිරීමට කාලය හරි ය. කල්‍යාණ මිත‍්‍රයන් වහන්සේලා කියන්නේ එක ම දෙයකි. සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සත්‍යය එය ය. එ් හිතේ උපන් කරුණාවන්තකම ගැන දැන්වත් හිතමු ද අපි? උතුම් සම්බුදු වදන් සරල බසින් කියා දෙන්නේ අපිට ඇති සෙනෙහස නිසාවෙන් ම ය. සැඟවෙන්නට ගිය උතුම්ම මැණික ඔප නංවා දී හමාර ය. මැණිකේ අගය නිර්ණය කිරීම තම තම නැණ පමණට අයත් දෙයකි. හැමදාමත් උදේ හවස දෙසවන් පුරා අසන්නට බණපද ඇතිතරම් ය. නෙතුපුරා කියවන්නට උතුම් බුදු වදන් ඇති තරම් ය. අසන්නන් ද බොහෝ ය. කියවන්නන් ද බොහෝ ය. අහෝ… එය කරන්නට කෙනෙක් නැති හැටි…

ගෙවා ආ සසර ගමන ගැන පුන පුනා අසා ඇත්තෙමු. අස අසා කියා ඇත්තෙමු. අහෝ සසර භය දැණුන හිතක් හැදුණෙ නැති හැටි… ගස්වල ගෙඩි වැටෙනවා වගේ මිනිසුන් මිය යති. කුඩා දරුවෝ ද මිය යති. මිය ගිය දරුවා බදාගෙන වැළපෙන අම්මලා ගැන ‘අනේ උපනූපන් ආත්මෙකට මෙහෙම වෙන්නෙපා…’ යැයි පතන අම්මලා ද මිය යති. ‘අනේ අපිටත් එහෙම නින්ද ගියා වගේ මැරෙන්න පුළුවන් වෙනවා නම්, අයියෝ හෙණ වැදිල නම් මැරෙන්න එපා’ කියා පතන අය ද මිය යති. මිතුරන් සමඟ විනෝද ගමන් ගිය, කා බී නටා රැයෙහි නිදාගෙන උදේ නොනැගිට අවසන් ගමන් ගොස් සිටින තරුණ පුතාගෙ වියෝව දරාගත නො හැකිව හඬන තාත්තලා ද මිය යති. මරණයෙන් මිදුනු කෙනෙක් සිටියි ද? කවුරු නමුත්, කොතනක දී නමුත්, කෙලෙසක හෝ මිය යති. ජාති භේද, ආගම් භේද, කළු සුදු ආදිය මරණයට අදාළ නැත. අපි කවුරුත් කවදා හෝ මරණයට මුහුණ දිය යුතු ය.

සල්ලි තිබුණා කියා වයසට නො යා ඉන්නේ නැත. වස්තුව තිබුණා කියා නො මැරී ඉන්නේ නැත. තනතුරු තිබුණා කියා ලෙඩ නොවන කෙනෙක් නැත. ඉපදීම නිසා උරුම වූ යම් දුකක් වෙයි නම් එ් සියලූ දුක් ඉපදුණු අපිට උරුමව ඇත. ධර්මයේ දූපතට පිහිනීම තමා සතු ය. තමාට තමා පිහිට සලසා ගැනීම ද තමුන් සතු ය. කාර්යබහුල බව, අවිවේකී බව ආදි කාරණා යම රජුට අදාළ නැත. තම තමාගෙ පිරිසිදු බව – අපිරිසිදු බව තම තමා අත ය. මරණින් මතු ඉපදීම සිදුවන තැන ජීවත් වී සිටිද්දී ම නිශ්චය කර ගත යුතු ය. ධර්මයෙන් පිට රැුකවරණයක් නැති බව සියල්ලන්ට ම වැටහෙයි නම්.. අනේ මේ ලොව කොයි තරම් සොඳුරු වෙයි ද…?

මේ පිටුව කියවා ඊළඟ පිටුව හරවද්දී, අපි මිය යන්ට ඕන තරම් කරුණු කාරණා සකස් වී තිබෙනවා ඇත. කොහේ කොහොම උන්නත් මරණය නිසැක ය. එසේ මිය යද්දී, රැගෙන යන්නට තමා සන්තකයේ රැස් කරගෙන සිටිනුයේ BSc ද?, MSc ද?, PhD ද?, නැත්නම් වෙනත් උපාධියක් ද? වෙනත් තනතුරු තානාන්තරයක් ද? සම්මානයක් ද? දේපළ වස්තුවක් ද? කියා සිතා බලන්නට දැන් කාලය එළඹ ඇත… අපේ කථාව කඳුළු කථාවක් නො වන්නේ එවිට පමණක් ම ය.

සටහන
නදීක විපුලගුණ

රාග ද්වේශ වැඩෙන පෝස්ට්ස් බැලීම, like හෝ share කිරීමෙන් සිදුවන්නේ කුමක්ද? අකුසලය…

රාග ද්වේශ වැඩෙන පෝස්ට්ස් බැලීම, like හෝ share කිරීමෙන් සිදුවන්නේ කුමක්ද?

අකුසලයක් සිදුවන බව නොදන්නවා නම් එහි ඇත්තේ මෝහයයි.
අකුසලයක් සිදුනොවේ යයි සිතනවා නම් එහි ඇත්තේ මිත්‍යා දුෂ්ටියයි.

සිත,කය සහ වචනය යන ද්වාරත්‍රයේ ශික්ෂිත බව, සුචරිතවත් ක්‍රියාකාරිත්වය පුද්ගල අධ්‍ය…

සිත,කය සහ වචනය යන ද්වාරත්‍රයේ ශික්ෂිත බව, සුචරිතවත් ක්‍රියාකාරිත්වය පුද්ගල අධ්‍යාත්මික වර්ධනයටත් විශ්වසනීයත්වයටත් හේතුවේ. තමා පිළිබඳ ඇති මධ්‍යස්ථ බව පුද්ගලයාට තමා පිළිබඳ වන අවබෝධය නිරවුල් කර දෙයි. තමා පිළිබඳ අධිතක්සේරුවකින් වෙසෙන පුද්ගලයා මානාධික වන අතර තමා පිළිබඳ අවතක්සේරු කරන්නා හීනමානයෙන් ද අනෙකකු හා සමානත්වයකින් සලකන්නා සදිසමානයකින් ද පෙළෙයි. ඔහු තමන් පිළිබඳ නිවැරැදි වැටහීමක් ඇති කර ගැනීමට ඇති අවස්ථාවෙන් දුරස්ථ වේ.

ඒ වැනි වූ මානසික තත්ත්වයක් ඇති පුද්ගලයකුගේ අධ්‍යාත්මික තත්ත්වය පිරිහෙන අතර පුද්ගල පැවැත්මට මෙන්ම සමාජ ක්‍රියාකාරිත්වයට ද බාධාවක් වේ. එපමණක් නොව එවැන්නකු පුද්ගල පෞරුෂයෙන් හීන බවට පත්වීම ද නොවැළැක්විය හැකිය.

මෙහිදී පුද්ගල පෞරුෂය යනු කුමක්දැයි විමසා බැලීම වැදගත්ය. පුද්ගලයකුගේ පෞරුෂය ඔහුගේ කායික ශක්තිය හෝ ප්‍රමාණය මත තීරණය නොවන්නකි. යමකුගේ සිත හා එහි ක්‍රියාකාරි ශක්තියත් චින්තන වේගයත් නිවැරැදිව දමනය කර ගනිමින් කය හා වචනය ඊට අනුරූපීව හැඩ ගස්වා ගැනීම පුද්ගල පෞරුෂය ලෙසින් සරලව අර්ථගැන්විය හැකිය. එමෙන්ම පුද්ගල මානසිකත්වයේ ඍජු භාවය ද පුද්ගල පෞරුෂය ලෙසින් දැක්වීම නිවැරැදිය. සිත හා බැඳුණු ගතේ ක්‍රියාකාරිත්වය පෞරුෂය ප්‍රදර්ශනාත්මකව ඉස්මතු කරයි. පෞරුෂය යනු පුද්ගලයකු හඳුනා ගැනීමේ දී කැපීපෙනෙන ලක්ෂණයකි. එය පුද්ගල ගති පැවැතුම්, හැකියා ,දක්ෂතා, අනලස්බව, ආකල්ප,රුචි අරුචිකම් හා ලැදියාව යන ගුණාංග සමුදායක සංකලනයකි. මනෝවිද්‍යාත්මක හා දාර්ශනික විග්‍රහයනට අනුව, පුද්ගලයා සමාජීය අවස්ථාවන්ට මුහුණ පෑමේ දී මතුවන ඔහුගේ ගතිලක්ෂණ සමස්තයේ වේගාත්මක අපූර්ව සංවිධානය ස්වීයත්වය හෙවත් පෞරුෂය යනුවෙන් ද දළ නිර්වචනයක් දිය හැකිය.ආරය හා පරිසරය ද ඒ අතරවන අන්තර් ක්‍රියාවලිය ද පුද්ගල පෞරුෂය හා බැඳී පවතියි.

පරිණත පෞරුෂ ගති ලක්‍ෂණවලින් හෙබි පුද්ගලයා තුළින් දිස්වන ගති ලක්ෂණ කවරේද යන්න සලකා බැලිය යුතුය. පරිණත පෞරුෂයකින් හෙබි තැනැත්තා දූරදර්ශිව සිතයි. අධිෂ්ඨානයකින් හා යහ පරමාර්ථ සහිත නිවැරැදි බවකින් යුතුව ක්‍රියා කරයි. ත්‍යාගශීලිත්වය, අවංකත්වය, අපක්ෂපාතිත්වය හා නායකත්වය ඉස්මතු කෙරෙන අතර තමා කරන කටයුත්ත මහත් උනන්දුවකින්, උද්‍යෝගයකින් හා වීර්යයකින් යුතුව ඉටු කරලීමේ හැකියාව ඇත. වගකීමක් දැරීමේ හැකියාවත්, සියල්ල සිනාමුසු මුහුණින් ඉවසන, අකම්පිත වූ ස්ථාවරත්වයක් සහිත වීම ද උසස් පෞරුෂයක ලක්ෂණ වේ.

බුදුදහම හා පුද්ගල පෞරුෂය අතර ඇති සබඳතාව සුවිශේෂි වේ. බුද්ධ චරිතය පුද්ගල පෞරුෂය වර්ධනය කරන ආකාරය උපදේශාත්මකව මෙන්ම ප්‍රායෝගිකවද පෙන්වා දෙයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ සිය චරිතාංග තුළින් ආදර්ශමත්ව උසස් පෞරුෂයක් ගොඩනඟාගත යුත්තේ කෙසේ ද යන්න ලෝකයාට පෙන්නුම් කළ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ වැඩ වාසය කළ සෑම මොහොතක්ම ගත වූයේ සිය පෞරුෂය පදනම් කරගත් අර්ථාන්විත මෙහෙයක් ලෝකයා වෙත ඉටු කරමිනි. එළැඹි සියලු දුක්ඛ දෝමනස්සයන් උපේක්ෂාවෙන් ඉවසමින් සිය අපේක්ෂාවන් මුදුන්පත් කර ගැනීම අරභයා උන්වහන්සේ විසින් ගනු ලැබූ ක්‍රියාමාර්ග උන්වහන්සේගේ මහාපුරිස ගති ලක්ෂණ මනාව ඉස්මතු කරයි.

රාජ කුමාරයකු ලෙසින් උපත ලබා වසර දහසයක පමණ කෙටි කාලයක් තුළ ශිල්ප ශාස්ත්‍ර මනාව ප්‍රගුණ කොට නායකත්වයට හිමි ගති ලක්ෂණ පෙන්නුම් කිරීමට සිද්ධාර්ථ කුමරු සමත්විය. උයන් කෙළියට යෑමේ දී දුටු සතරපෙරනිමිති තුළින් ජීවිතයේ ඇති අනියත බව දැක කලකිරීමට පත්ව සියලු සැපත් හැරීමට හා සත්‍ය ගවේෂණයට සිත් යොමු කිරීමට ගත් තීරණය උන්වහන්සේගේ අධිෂ්ඨාන ශක්තියත් බුද්ධිමත් බවත් මොනවට පැහැදිලි කරයි.

සය වසක දුෂ්කර ක්‍රියාවද බෝධිසත්වයන් වහන්සේ නමක වශයෙන් උන්වහන්සේගේ අධිෂ්ඨානශීලිත්වයට නිදසුන් සපයයි. සියලු සැපත් හැර පියා වනගතව හුදෙකලාව සිය විමුක්තිය තකා කටයුතු කළ එම දුෂ්කර අවධිය කෙතරම් කටුකවීද යන්න අරියපරියේසන සූත්‍රය පැහැදිලි කරයි. හිසට සෙවණක් නැතිව කුසට අහරක් නොමැතිව වන අරණේ බවුන් වඩන බෝසතාණන්ගේ අදිටන විමුක්තිය මිස අනෙකක් නොවීය. තලැටක් පමණ අහරෙන් යැපෙමින් තිර අදිටනක පිහිටමින් උන්වහන්සේ සිය කටයුතු මෙහෙය වූහ. අදිටන කිසි දිනක බිඳනොගත් සේක. සසර දිවියේ දී අනන්ත දුක් විඳිමින් සමත්‍රිංශත් පාරමි ධර්මයන් උන්වහන්සේ වර්ධනය කළේ ද සසර දුකින් අපමණ දුක් විඳින්නන් ඉන් එතෙර කිරීම අරමුණුකොට ගෙනය. ඒ වෙනුවෙන් වූ අපරිමිත කාරුණික බවද අධිෂ්ඨාන ශක්තියද උන්වහන්සේ තුළ විය.

තෙමසක් මුළුල්ලේ වේරඤ්ජාවේ දී යව ආහාර වළඳමින් එම වස්කාලය ඉක්ම වූ ආකාරය බුදු සිරිතේ ආදර්ශවත් බව කියා පාන්නකි. මිසදිටු වදනට අනුව කටයුතු කළ මාගන්දියා හා චිංචමානවිකාව ආදින් නිසා දසතින් අනේකවිධ අපවාද බුදුරදුන් වෙතත් මහසඟරුවන වෙතත් එල්ල වෙන අවස්ථාවේ ආනන්ද තෙරුන් එම අපවාද හමුවේ නුවර හැර යෑමට යෝජනා කළ විට සියලු අපවාදයනට නිහතමානීව මුහුණ දෙමින් අසත්‍යයේ පහත් බවත් සත්‍යයේ ජයග්‍රහණයත් ලෝකයාට පෙන්නුම් කොට වදාළහ. ඒ උසස් චරිතාංගයක් වන නොසැලෙන ගුණයේ උදාරත්වය සනිටුහන් කරමිනි.

ලාභය අලාභය සම සිතින් විඳි බුදුරජාණන් වහන්සේ රජුගේ දානයත් රාජ මාළිගයත් දුගියාගේ දානයත් දුගියාගේ පැලත් එක ලෙසින් සලකා සැමට සෙත සැලසූ සේක. සුනීත හා සෝපාක වැනි සමාජයේ අන්ත අසරණ බවට පත්ව දුගී බවේ පත්ලට වැටී සිටි පිරිස් වෙත සිය කාරුණික දෑත දිගුකොට නඟා සිටුවා සසුන්දොර විවර කොට දෙන ලද්දේ ද නිහතමානීත්වය මූර්තිමත් කරවමිනි. අංගුලිමාල ගුරු පූජාවක් වෙනුවෙන් ඇඟිලි කපා මාලාවක් කොට කරේ රුවාගෙන ,මව පැමිණියත් ඇයත් මරා ඇඟිල්ල කපා ගැනීමට සිතා වනය පීරා සැරිසැරූ අවස්ථාවේ ඔහු වෙත වැඩම කොට ආර්ය සත්‍යයට ගරු කරන පුද්ගලයකු බවට පත්කොට වදාළේ අපමණ කාරුණිකත්වයෙනි. පුද්ගල ශික්ෂණයට උන්වහන්සේ ලබාදුන් අවවාදය මහත්ය. සමාජයේ ගැරැහුමට හා අපවාදයට ලක්ව කිසිවකුගෙන් කිසි පිළිසරණක් නොමැතිව ලෝකයේ අතරමං වූ පටාචාරාවගේ දුක්ගිනි නිවීමට බුදුන් වහන්සේ ඉදිරිපත් වූ සේක. ඇයට සරණක් වී සසුන් දොර ද විවර කොට භව ගමනින් ද නිවීමක් උදාකරදීමට බුදුරජාණන් වහන්සේ ක්‍රියා කළ සේක. සිය පුතු මළ සොවින් මළ සිරුර වඩාගෙන ගෙයක් පාසා ඇවිදගිය කිසාගෝතමියට පිහිට වූයේ බුදුරදුන්ය. සිය ශක්තියෙන් මහත් සේවයක් කොට අවසානයේ දී කිසිවකුගේ සැලකිල්ලක් නොලත් ධනපාල වැනි හස්තීන් පවා බුදුරදුන්ගේ මහාකාරුණිකත්වයෙන් සැනසීමක් ලැබීය. තමා මැරීමට නොයෙක් උපක්‍රම භාවිත කළ දේවදත්ත තෙරුන්ටත් සිය පුත් රහල් තෙරුන්ටත් උන්වහන්සේ දැක්වූයේ එකම කාරුණිකත්වයකි. පුද්ගල චරිතාංගවල අඩුලුහුඩුකම් ඇති මුත් එම අඩුපාඩු පෙන්වාදෙමින් යහපත් තැනැත්තත් බවට ඔවුන් පත්කිරීම සෙසු අය වෙතින් ඉටුවිය යුතු මහත් මෙහෙයක් බව උන්වහන්සේ ආදර්ශයෙන් ලෝක ප්‍රජාවට පෙන්වා වදාළහ.

අල්පේච්ඡත්වය ද පුද්ගල පෞරුෂයක දැකිය හැකි උදාර ගුණාංගයකි. බුදුසිරිත අල්පේච්ඡත්වයේ ප්‍රතිමූර්තියක් බඳුය. සැහැල්ලු බව උන්වහන්සේ නිරතුරුව අගය කළ සේක. වන අරණ කායික මානසික නිදහසේ ප්‍රමුඛ තැනක් ලෙසින් උන්වහන්සේ අගයකළා පමණක් නොව බොහෝ අවස්ථාවල වන අරණේ බවුන් වඩමින් අල්පේච්ඡත්වයේ අගය ලෝකයාට වටහා දුන් සේක.රාජරාජමහාමාත්‍යාදින් ලක්ෂ ගණනින් වියදම් කොට ජේතවනය,වේළුවනය හා නිග්‍රෝධාරාමය වැනි මහා විහාර උන්වහන්සේ වෙනුවෙන් ඉදිකොට පූජා කළද ඒ සියල්ල උපේක්‍ෂාවෙන් ඉවසමින් එහි නොඇලි අල්පේච්ඡත්වයෙන් කටයුතු කළහ. ගම් නියම් ගම්වලට වැඩම කොට අසරණ දනන් හට දහම් දෙසා සසර ගමනින් ඔවුන් මුදවාලීමට කටයුතු කළ අතර කිසි විටෙක සැප පහසුකම් නොසෙවූ සේක.

අටලෝ දහමින් කිසි දිනෙක කම්පානොවූ උන්වහන්සේ ඒ සියල්ල සම මෙත් සිතින් ඉවසූ ආකාරය ලෝකයාටම ආදර්ශයකි. මිසදිටුවන් බුදුරදුන් වෙත එල්ල කළ නින්දා අපහාස අපමණය. බුදුරදුන්ගේ චරිතය විනාශ කිරීමට හා ගර්හාවට ලක් කර එම චරිතය දූෂිත වූවක් ලෙසින් ලොවට පෙන්වාදීමට ගත් ව්‍යායාමයන් සියල්ල ඉවසමින් කරුණාවෙන් මෛත්‍රි සහගත සිතින් උපේක්ෂාවෙන් ඒ සියල්ලට සාර්ථකව මුහුණ දුන් සේක. ඔවුන්ගේ මිසදිටු බව බිඳීමටත් සත්‍ය මාර්ගය කවරක්ද යන්න වටහා දෙමින් යහගුණයේ පිහිටුවීමටත් උන්වහන්සේ පියවරගත් සේක. වෛරය වෙනුවට අවෛරීව නින්දාවට පිළිතුරු ලබාදීමට උන්වහන්සේ පොහොසත් වූහ. කීර්තිය ප්‍රසංසාව කිසිදිනෙක සොයා නොගියහ.

දෙසැටක් මිසදිටු ආගමික මතවලින් වෙලි ගැලී සිටි සමාජයක ආගම් ව්‍යාප්තියේ තරගකාරිත්වය කෙතෙක් ද යන්න නොකිවමනාය. බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය තුළ මේ පිළිබඳ මනා විවරණයක් වෙයි. එනම්, ‘ස්වාමීනි මේ සැවැත්නුවර විවිධ දැක්ම ඇති විවිධ මත දරන රුචි අරුචි ඇති විවිධ දෘෂ්ටීන් ගැනීමෙන් ඇලුණු නානා වැදැරුම් තීර්ථකයෝ ශ්‍රමණයෝ බ්‍රාහ්මණයෝ සහ පරිව්‍රාජකයෝ වාසය කරති’ (ඉධ භන්තෙ සම්බහුලා නානා තිත්ථියා සමණා බ්‍රාහ්මණා පරිබාජකා සාවත්ථියං පටිවසති නානා දිට්ඨිකා නානා බ්‍රාහ්මණා නාන රුචිකා නානා දිට්ඨි නිස්සාය නිස්සසිතා) ආදි වශයෙනි. එමෙන්ම ඔවුනොවුන් වාද විවාද හා තර්කනය වඩාත් මතු කරමින් වාසය කළ බව ද උදාන පාලියෙන් පැහැදිලි කරයි. ‘ඔවුහු කළකෝලාහල කරමින් වාද විවාද කරමින් එකිනෙකාට වචන නමැති ආයුධවලින් පහර දෙමින් වාසය කරති’ (තෙ භණ්ඩන ජාතා කලහාජාතා විවාදපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තිහි චිතුදන්නා විහරන්ති) යනාදි වශයෙන් ඒ බව සඳහන් වේ. එබඳු පරිසරයක සිය දහම මිනිසුන් අතර ව්‍යාප්ත කිරීමට උන්වහන්සේ ගත් ප්‍රයත්නය අවිහිංසාවාදිය;අව්‍යාජය.

ආමිෂයට වඩා ප්‍රතිපත්තියට මුල් තැනක් දෙමින් සත්‍යගරුක බවෙහි අගය මනාව වටහා දෙමින් සිය ශ්‍රාවක සමූහයා අන්ධ විශ්වාසය වෙත නොව නිවැරැදි දැක්ම කරා යොමු කරමින් දහමින් සැනසුම ගෙන ඒමට උන්වහන්සේ සමත් වූ සේක. කාලාම සූත්‍රය මීට කදිම නිදසුනකි. කාලාමයන් වෙත උන්වහන්සේ කළ දේශනයට අනුව, අන්ධානුකරණයට වඩා ප්‍රත්‍යක්ෂයේ ඇති වැදගත්කම ප්‍රදර්ශනය වන අතර ඒ තුළින් ජනතාවට සත්‍ය ගරුකත්වය හා නිවැරැදි දැක්ම ඇති කරගත යුතු අයුරු පසක් කොට දී ඇත.

උපාලි හා සීහ වැනි පුද්ගලයන් බුදුරදුන්ගෙන් දහම් අසා පැහැද සසුන්ගත වීමට අයැද සිටි අවස්ථාවේ කලබලනොවී සිතා බලා කටයුතු කළ යුතුය යන අදහස උන්වහන්සේ ඔවුනට ලබාදුන්නේ ප්‍රත්‍යක්ෂයේ ඇති වැදගත්කම අවබෝධ කරවමිනි. උදුම්බරික හා සීහනාද සූත්‍ර ද මීට කදිම නිදසුනකි. එහිදී උන්වහන්සේ මෙසේ දේශනා කළ සේක. නිග්‍රෝධය , මා වරදවා තේරුම් නොගන්න. මා ධර්මය දේශනා කළේ ඔබ මගේ ශිෂ්‍යයකු කර ගැනීමට නොවේ, ඔබගේ ගුරුතුමා තවදුරටත් ඔබගේ ගුරුතුමාම වේවා, කුසල් අකුසල් යන මේ කරුණු සම්බන්ධයෙන් ඔබ විවේචනය කරන්නට හෝ අපේ පක්ෂයට හරවා ගැනීමට මට වුවමනාවක් නොමැත, ඒ සියල්ල ඔය විධියට තිබේවා යනුවෙනි. මෙහිදී පුද්ගල චින්තනයට නිදහස දෙමින් තමා කළ යුත්ත නොකළ යුත්ත ගැන එම පුද්ගලයාටම තීරණය කිරීමට අවස්ථාව සලසා දෙමින් ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානයේ ඇති වැදගත් කම අවබෝධ කොට දුන් අතරම මතවාදිව ඇතිවන ගැටුම් අවම කිරීමට කටයුතු කර ඇති ආකාරය ද ආදර්ශමත්ය. බුදුරදුන් සිය දහම සත්වයාට අවබෝධ කරවීමට නිරතුරුවම උත්සාහ කළ සේක. (බුද්ධෝ සො භගවා බොධාය ධම්මං දෙසෙති)

කුලයට බලයට ගැති නොවී පුද්ගල හැකියාවට මුල් තැනක් ලබාදීමට උන්වහන්සේ සෑම විටෙකම කටයුතු කළ සේක. උපත පුද්ගල චරිතයක උස් පහත් බව නිර්ණය කිරීමට බමුණන් ඉදිරිපත් කළ සාධකය වුවත් එය සම්පූර්ණයෙන් බැහැර කළ උන්වහන්සේ පුද්ගලයා සතුවන හැකියාව හා ගුණගරුකත්වයෙන් ඔහුගේ උස් පහත් බව තීරණය වන බව ලොවට පෙන්වා වදාළහ.

අග්ගිකභාරද්වාජ බමුණා වසලයා යැයි බුදුන් අමතන විට වසලයා යනු කවරකුද යන්න වටහා දෙමින් වසලයකු වන්නේ කවර චරිතාංග ඇති පුද්ගලයන් ද යන්න පහදා දුන් සේක. වසලයා යනු සමාජගත පහත් උපතක් ඇත්තාය යන ආකල්පය සමාජයෙන් බැහැර කරලීමට කටයුතු කළ සේක. උපතින් පුද්ගලයකු වසලයකු හෝ බ්‍රාහ්මණයකු නොවන බව පෙන්වා වදාළ බුදුරදුන් ක්‍රියාව මත පුද්ගලයකු වසලයකු හෝ බ්‍රාහ්මණයකු වන බවත් පෙන්වා වදාළහ. (කම්මනා වසලොහොති කම්මනා හොති බ්‍රාහ්මණො) පුද්ගලයන් ඇති කොට ගෙන තිබූ ජාති මානය බිඳ හරිමින් සත්‍යයේ මාවත විවර කළ අවස්ථාවක් වාසෙට්ඨ සූත්‍රයෙන් ද පෙන්නුම් කරයි.

බුද්ධචරිතයෙන් ඉස්මතු වූ යථාවාදි තථාකාරි ගුණය ද පුද්ගල පෞරුෂය හා සම්බන්ධ වැදගත් ගුණාංගයකි. යම් සේ කියන්නේ ද එසේම කිරීම පුද්ගල විශ්වසනීයත්වය තීව්‍ර කරයි. බුදුරදුන්ගේ දේශනා හා උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාකාරිත්වය මීට කදිම නිදසුනකි.දේශනා කළ දහමට අනුව උන්වහන්සේ ද සිය පැවැත්ම හා ක්‍රියාකාරිත්වය සකසාගත් සේක. ඇතැම් ඉගැන්වීම් හා න්‍යායන්ට අනුව දේශනය හා ක්‍රියාකාරිත්වය අතර පරස්පර බවක් තිබූ බව පැහැදිලිය. බ්‍රාහ්මණ ආගම මීට නිදසුනකි. බමුණන්ගේ ඉගැන්වීම හා හැසිරීම අතර වෙනසක් දැකිය හැකිවිය. එහෙත් බුදුරදුන් දෙසූ දහම ඒ අයුරින් ක්‍රියාවට නැඟුවා පමණක් නොව මහා කාරුණිකව සිය ශ්‍රාවක පිරිස ද නිවැරැදි මෙඟහි යෙදවීමට කටයුතු කළ සේක.

බුදුසිරිත තුළ වඩාත් ඉස්මතු වන තවත් ගුණාංගයක් ලෙස ඉවසීමේ ගුණය පෙන්විය හැකිය. ‘ඛන්තිපරමං තපොතිතික්ඛා ‘ යනුවෙන් ඉවසීම වනාහි උතුම්ම තවුස්දම යැයි පෙන්වා දී ඇත. ඉවසීම උන්වහන්සේ පාරමි ධර්මයක් ලෙසින් සසර පුරාම වර්ධනය කළ ආකාරය බෝසත් සිරිතෙන් ආදර්ශ ලෙස ලෝකයාට පෙන්වා වදාළහ.අක්කෝස භාරද්වාජ සූත්‍රය බුදුරදුන්ගේ ඉවසීමේ ගුණය ඉස්මතු කෙරෙන සුත්‍ර දේශනයකි. අක්කෝස භාරද්වාජ බමුණූ තෙමේ බුදුරදුන් ඉදිරියට පැමිණ ඉතා නිර්දය ලෙසින් උන්වහන්සේ විවේචනයට බඳුන් කරමින් දෝෂාරෝපණය කරයි. සියල්ල සාවධානව අසා සිටින බුදුහිමියෝ බමුණාගේ දැඩිබව අවම වූ අවස්ථාවෙ ඉතා ශාන්ත ස්වරූපයෙන් මෙසේ විචාළහ. ‘බ්‍රාහ්මණය,ඔබේ නිවෙසට යම් නැදෑ හිත මිත්‍රයන් පැමිණෙන්නේ ද?’ එවිට බමුණා නොයෙක් විට එසේ පැමිණෙන බව ප්‍රකාශ කළෙන්, එසේ නම් යම් දිනෙක එබඳු නෑයන් සඳහා ආහාර වේලක් සඳහා ආරාධනය කර ඔවුන් නොපැමිණිය හොත් කුමක් කරන්නේ දැ’යි නැවත බුදුරදුන් විසින් ඔහුගෙන් විචාරණ ලදී. ඒවා තමන් භුක්ති විඳිනබව බමුණා ප්‍රකාශ කළේය. ‘එසේ නම් බමුණ, ඔබ විසින් මට බැණුම් සංග්‍රහයක් කරන ලදී. මම ඒවා එකක්වත් භාර නොගනිමි. ඔබ ම ඒවා ආපසු භාර ගන්න යැ’යි උන්වහන්සේ වදාළහ. එවිට බමුණාට තමා කළ වැරැද්දේ බරපතළ කම අවබෝධ විය. ඔහු මහත් ලජ්ජාවට ද කම්පනයට ද පත්විය. බුදුරදුන් ඉවසීමෙන් හා ශාන්තව කළ එම ප්‍රකාශය බමුණාගේ මානය නැති කිරීමට මෙන්ම ඉවසීම ගැන ධර්මාන්විත පාඩමක් කියාදීමටද සමත්විය. එමෙන්ම තෙරුවන් සරණගිය උපසකයකු වීමේ වරම ද අක්කෝස භාරද්වාජ බමුණාට හිමි විය.

ආලවක සුත්‍රයේ ද මෙබඳුම වූ අවස්ථාවක් නිරූපිතය. මහත් බලයක් ආරෝපණය කරගෙන සිටි ආලවක යක්ෂයාගේ භවනට වැඩම කරන බුදුරදුන් ඉවසීමේ ගුණයෙන් ඔහු දමනය කළ ආකාරය මහත් ආශ්චර්යජනකය. සිය භවනයෙන් පිටවීමට සිවුවරක්ම ආලවක යක්ෂයා කියූ අවස්ථාවේ උන්වහන්සේ ශාන්ත ගමනින් පිටවීමට සැරසිණි. ඒ හැම වාරයකදීම ඇතුළුවීමට ද අණ කරමින් බුදුරදුන් වෙහෙසට පත්කිරීමේ අරමුණෙන් යක්ෂයා කටයුතු කළ ද උන්වහන්සේ ශාන්තව සියල්ල ඉවසා වදාළහ. ඉන් යම් ප්‍රමාණයකට දැමුණූ යක්ෂයා බුදුන්ගෙන් ප්‍රශ්න අසා වෙහෙසට පත් කිරීමට සිතා අසන ලද ප්‍රශ්නයන්ට ද ශාන්තව හා ඉවසීමෙන් පිළිතුරු දුන් සේක. එම පිළිතුරුවලින් සෑහීමට පත්වූ ආලවක යක්ෂ තෙමේ අවසානයේ බුද්ධ ශ්‍රාවකයකු බවට පත්විය. මෙහිදී බුද්ධචරිතයෙන් ලැබුණූ ආදර්ශයක් වූයේ ඉවසීම තුළින් අපේක්ෂිත සද්අරමුණු ඉටුකර ගත හැකි බවය. සමාජයේ කටයුතු කිරීමේ දී විවිධ තරාතිරම්වල පුද්ගලයන් මුණගැසේ. විවිධ අදහස් හා මත දරන පුද්ගලයන්ගේ හඬට කන් දීමට සිදුවේ. එවැනි අවස්ථාවල තමා සංවරව හා ඉවසීමෙන් කටයුතු කළ යුත්තේ කෙසේ ද යන්න හා තම යහඅරමුණු වෙත එබඳු පුද්ගලයන් නතු කර ගන්නේ කෙසේද යන්න වටහා ගැනීමට බුදුන් වහන්සේ ලබාදුන් මේ ආදර්ශය මහත් ප්‍රයෝජනවත්ය.

සත්වගට මාර්ගෝපදේශකයාණන් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ සිය අනුගාමික පිරිසට නිවැරැදි නායකත්වයේ ඇති අගය මනාව වටහා දුන් සේක. දිනක් බුදුරදුන්ගේ මහාපුරුෂ ලක්ෂණ දකින සේල, බමුණා උන්වහන්සේට සක්විති රජකු වීමේ වාසනාව ඇති බව දැන ඒ ගැන උන්වහන්සේගෙන් විචාළේය. එවිට උන්වහන්සේ, බ්‍රාහ්මණය මම රජෙක්මි, ශ්‍රේෂ්ඨ ධර්ම රාජයෙක්මි, අන් කිසිවකුට පවත්වාගෙන යා නොහැකි ධර්ම රාජ්‍යය මම පවත්වාගෙන යන්නෙමි යැයි වදාළ සේක. ධම්ම චේතිය සූත්‍රයේ දී පසේනදි කොසොල් මහරජ බුදුරදුන්ට ප්‍රශංසා කරනුයේ මහා සේනාවක් මධ්‍යයේ වුවද මහත් නිශ්ශබ්දතාවයකින් ශ්‍රාවක පිරිස පාලනය කරමින් ධර්මදේශනා කරන ආකාරයේ අපුර්වත්වය ගැන හටගත් මහත් පැහැදීමෙනි.

එමෙන්ම උන්වහන්සේ තුළ පැවැති කාරුණිකත්වය, මෛත්‍රිය,අධිෂ්ඨානය, වීර්යය, නිරාශාව, නිරහංකාරත්වය, යුක්තිසහගත බව හා අයුක්තිය හෙළා දැකීම වැනි ගුණාංග උන්වහන්සේගේ මාර්ගෝපදේශකත්වය හා නායකත්වය ශෝභා සම්පන්න කළ අතර ජනපි‍්‍රය බව ද ඒ පසුපස ඇදී ආවේය. කිසි දිනෙක නායකත්වයේ බලය පෙන්වීමට සූදානම් නොවූ අතර සිය නායකත්වය අර්ථයෙන් ධර්මයෙන් සැමට සෙත සැලසීමට යොදාගත් සේක. කිසිදු උස් පහත් භේදයක් හෝ ස්ත්‍රි, පුරුෂ, ළමා, තරුණ, මහලු ආදි වශයෙන් භේදයක් නොතකා සැමට එක්වන්ව සමානාත්මතාවයකින් සලකමින් දිය යුතු අවවාදය නිවැරැදි මොහොතේ ලබාදීමට උන්වහන්සේ නිරතුරුවම කටයුතු කළ සේක. දිනක් තුඹසකට පිවිස සිටි ගැරඩියකු එළියට ගැනීමට ලී දඩුවලින් අනිමින් සිටි දරු පිරිසක් වෙත වැඩම කළ බුදුරදුන් සෑම සත්වයකුම දඬුවමට හා මරණයට බිය බවත් තමා උපමා කර ගනිමින් සතුන්ට හිරිහැර කිරීමෙන් වැළැකිය යුතු බවත් පෙන්වා දුන් සේක.

වගකීම් සියල්ල සිය නායකත්වය මතම රඳවා ගැනීමට උන්වහන්සේ කටයුතු නොකළහ. නිදහස ඉතා අගය කරමින් සිය ශ්‍රාවක පිරිසට ශාසනික කටයුතු ඉදිරියට ගෙනයෑමට අදාළ නිදහස ලබාදීමට කටයුතු කළ සේක.

ඒ ඒ ජනපද හා ප්‍රදේශවල මහණ උපසම්පදාව පවත්වාගෙන යෑමට අදාළ උපදෙස් ලබාදීම මීට නිදසුනකි. එමෙන්ම ශාසනයේ දක්ෂතා ඇති භික්ෂූන් භික්ෂුණින්ට සහ උවැසු උවැසියන් හටද තනතුරු පිරිනමමින්, ක්‍රියා කළ අයුරු එතදග්ග පාලියෙන් සනාථ වේ. සිය ශ්‍රාවක පිරිසගේ ගරුත්වය විශ්වාසනීයත්වය දිනා ගනිමින් එම පිරිසට ආත්ම විශ්වාසයකින් සසුන තුළ කටයුතු කිරීමට ඉඩ හැරීම ද සිදුවිය.

සසුනට එල්ලවන අපවාද හා චෝදනාවලින් සිය ශ්‍රාවක පිරිස් බේරා ගැනීමට බුදුරදුන් පෞද්ගලිකවම මැදිහත්වීම තුළින් ද නායකත්වයේ එක් චරිතාංගයක් ඉස්මතු වේ. පැවිදි දිවියට පත්වීමට පූර්ණයෙන් දරුගැබක් හට ගෙන තිබූ කුමාර කාශ්‍යප මාතාව වෙත එල්ල වූ අභූත චෝදනාවන්ගෙන් ඇය නිදහස් වූයේ බුදුරදුන්ගේ කාරුණික මැදිහත්වීම නිසාය. ඇතැම් භික්ෂූන් භික්ෂූනීන්ගේ සමාජ අපවාදවලට ලක්විය හැකි ක්‍රියා හමුවේ අපක්ෂපාතීව අවවාද කරමින් ඔවුන් ඉන් මුදවා සුමඟට ගෙන ඒමට ගත් ව්‍යායාමය බුදුහිමියන්ගේ නායකත්ව ගුණය ප්‍රකට කරලන්නක් විය. නන්ද හා ඡන්න තෙරවරුන් සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියා කළ ආකාරය මීට නිදසුන්ය.

සමාජයක් තුළ කටයුතු කිරීමේදී ජනහඬට කන්දීමට ද සිදුවේ. සමාජය විසින් දිගු කාලයක් මුළුල්ලේ ආරක්ෂා කරනලද සිරිත් විරිත් සම්ප්‍රදායනට ගරුකිරීම හා පවත්වාගෙන යෑමද අපේක්‍ෂිත කරුණකි. බුදුරදුන් එම ජනමතයට ගරුකළ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමකි. භික්ෂූන් භික්ෂුනීන් සඳහා විනය ප්‍රඥප්ති පැනවීමේ දී උන්වහන්සේ ජනමතයට ඉඩදුන් අවස්ථා ගණනාවක් ඇත. නිදසුන් ලෙස වස් සමාදන්වීම දැක්විය හැකිය. වර්ෂා ඍතුවේ දී එක් ස්ථානයකට වී සිටීම සඳහා එම විනය ශික්ෂාපද පනවා ඇත. වැසි සමයේ හට ගැනෙන නව තණපත් පාගා යෑම භාරතීය සමාජය හෙළා දුටු කරුණකි. ඊට පිළියමක් ලෙසින් මෙම ප්‍රඥප්තිය පණවා උන්වහන්සේ ජනමතයට ගරු කර තිබේ. එමෙන්ම මහාවග්ග පාලියට අනුව බොහෝ විනය ශික්ෂාපද ජනතාවගේ ඉල්ලීම මත පනවා ඇත. අතිරේක චීවරයක් භික්ෂුවට දැරීමට අවකාශ සැලසුණේ ජීවක වෛද්‍යවරයාගේ ඉල්ලීමට බුදුරදුන් දක්වන ලද ප්‍රතිචාරයේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි.

මෙලෙසින් උසස් පුද්ගල පෞරුෂයක් ගොඩනඟා ගැනීමට අදාළවන ආදර්ශ රැසක් බුදුසිරිත ඇසුරෙන් අපට හඳුනාගත හැකිය.බුදුරදුන් ආගමික නායකයකු මෙන්ම සමාජ සංශෝධකයකු ලෙසින්ද කළ කටයුතු ඒ ලෙසින් ම අපට ද කළ හැකි වේද යන්න ඇතැමකුට මතුවිය හැකි ගැටලුවකි. එය සැබෑවකි. උන්වහන්සේ ඒ ශක්තිය අත්පත් කර ගත්තේ මහාපාරමී බල මහිමයෙනි. එනමුත් උන්වහන්සේ අනුගමනය කළ සරල විධි ක්‍රම සෑම ජීවිතයකටම ප්‍රගුණකර ගත හැකි අන්දමට පෙන්වා දී ඇත.

කරුණාව, මෛත්‍රිය, දයාව, අනුකම්පාව, නිහතමානී බව,සත්‍යගරුක බව, නිරහංකාරත්වය හා අපක්ෂපාතිබව, යුක්තිසහගත වීම සහ අකම්පිතබව වැනි පුද්ගල පෞරුෂවර්ධනයට අදාළ අංග රැසක් බුදුසිරිතෙන් උකහාගෙන අපට ප්‍රායෝගිකව ප්‍රගුණ කළ හැකිය. යමකු එම ගුණාංග මත පිහිටා කටයුතු කරයි නම් ඔහුගේ පෞරුෂ ලක්ෂණ ක්‍රමයෙන් දියුණුවීම ද නොවැළැක්විය හැකිය.

අධිෂ්ඨානයත්, විශ්වාසනීයත්වයත්, චරිත පාරිශුද්ධියත් එක්තැන් කරමින් ලබන ආධ්‍යාත්මික ශක්තිය පුද්ගල ක්‍රියාකාරිත්වය වඩාත් හරවත් හා ඵලදායි තැනකට යොමු කරයි. එබඳු ශක්තිමත් ආධ්‍යාත්මයක් සහිත පුද්ගලයකු කොතැනක සිටියත් තමන්ටත් සමාජයටත් මහත් යහපතක් සැනසිල්ලක් අත්කර දෙයි.

තෙරුවන් සරණයි!

මහාචාර්ය හඟුරන්කෙත ධීරානන්ද හිමි – බුදුසරණ අන්තර්ජාල කලාපය

ක්‍ෂණසම්පත්තිය සහිත උතුම් මනුෂ්‍යය ආත්මයක් ලැබී ඇති මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලය තුල කුසල් දහම්හි නිරත වී සසරින් එතරව ලබන සදාකාලික නිවන් සුවය ලබාගැනීමට මෙම ධර්ම දානය හේතුවාසනා වේවා!

සියළු දානයන් අතර ධර්ම දානයම අග‍්‍ර වන්නේය. මෙම සදහම් පණිවිඩය සියළු දෙනා අතර Share කර ධර්ම දානමය උතුම් පුණ්‍යකර්මයට ඔබත් දායක වන්න!

ආධුනික භික්ෂුවක් සෝවාන් වන තෙක් පරිස්සම් වී සිටිය යුතු ආකාරය දැක්වෙන සුත්‍රයක් -…

ආධුනික භික්ෂුවක් සෝවාන් වන තෙක් පරිස්සම් වී සිටිය යුතු ආකාරය දැක්වෙන සුත්‍රයක් ->

සංසර බිය, සංසාරය ගැන කලකිරීම ඇති කර ගැනීමට උපකාර වන කරුණු. හැකි සෑම විටම මේවා මෙ…

සංසර බිය, සංසාරය ගැන කලකිරීම ඇති කර ගැනීමට උපකාර වන කරුණු.
හැකි සෑම විටම මේවා මෙනෙහි කරමු.

රූප සුන්දරිය පණු සුන්දරිය වූ වගයි! (කායානුපස්සනාව වඩමු) රූපයේ ආදීනවය දකිමු කයෙහ…

රූප සුන්දරිය පණු සුන්දරිය වූ වගයි! (කායානුපස්සනාව වඩමු) රූපයේ ආදීනවය දකිමු

කයෙහි යථා ස්වභාවය නොහඳුනන භික්ෂුවකට ඒ පිළිබඳ අවබෝධය ලබාගැනීමට බුදු රජාණන් වහන්සේ ලබා දුන් ප්‍රායෝගික අවස්ථාවක් මේ ලිපියෙන් හෙළි වේ.

සිරිමා නමැත්තිය රජගහ නගරවාසී සියල්ලන් දන්නා හඳුනන රූප ශෝභාවෙන් අතිශය පියකරු යෞවනියක්. ඇය සුපතළ ජීවක වෙදතුමාගේ නැගැණියයි. එසේම ඇය නිශ්චිත ඵලයක් නැති අරමුණකට කය වෙන්දේසි කොට තබන සුප්‍රසිද්ධ නගර ශෝභිනියකි; ගණිකාවකි.

දිනක් ඇගේ දෙසවනට බුදු බණ ඇසිණි. සිතුවිලි වෙනස් වනු දැනිණි. බුදුහාමුදුරුවන් දෙසූ දහම් සිත ඇතුළට ම කිඳාබැස ගොස් තිබිණි. ධර්මය ඇසූ සිරිමාව සෝවාන් ඵලය ලබාගත්තා ය.

“අනිත්‍යයි, දුක්ඛයි, අනාත්මයි.”

බුදුන් වහන්සේගේ දේශනාවෙන් ජීවිතයෙහි යථා තත්ත්වය

ඇයට අවබෝධ විය.

“කොහෙද ඉතින් මේ වන තුරුත් කායික සබඳතා ඇති කරගත්තා මිසක්, ආධ්‍යාත්මික සබඳතාවක් ඇති කරගත්ත එකක් යෑ! දැන් වත් දැහැමින් ජීවත් වන්න ඕනෑ.”

ජීවිතය පිළිබඳ යම් හෝ අවබෝධයක් නොතිබුණු ඇය ලබාගත් ධර්ම අවබෝධයෙන් ඇයගේ ජීවිතය වෙනස් විය.

දිනක් බුදුහාමුදුරුවන් හමු වීමට ගිය ඇය උන් වහන්සේට වැඳ නමස්කාර කර ‘ස්වාමිනී, හෙට දිනයේ මාගේ නිවෙසට වඩිනු මැනවි. ඔබ වහන්සේ ප්‍රමුඛ සංඝයා වහන්සේලාට මම දානයක් පිළිගන්වන්නෙමි.” යි කීවා ය.

ඒ අනුව ඇය ‘අට්ඨසලාකභත්ත’ නම් වූ දිනපතා සලාක ක්‍රමයට තෝරාගත් සංඝයා වහන්සේ අට නමකට දන් දීමට බුදුරදුන්ගෙන් අවසරය ලබාගත්තා ය.

සිරිමාගේ ආරාධනාව පිළගත් බුදු හිමියන්ගේ අනුමැතිය පරිදි දිනපතා අටනමක් වැඩියහ.ඒ දානය පිළිබඳව මෙබඳු කතාවක් ඇති විණි.

“ඉතාම ප්‍රණීතයි, බොහෝම ශ්‍රද්ධාවෙන් දානය පූජා කරනවා. එකනමකට පූජා කරන දානය තුන්හතර නමකට ම සෑහෙනවා. ඒ විතරක් ද? ඇගේ රූප ශෝභාව මෙන්න මෙහෙමයි, මෙන්න මෙහෙමයි…”

දිනක් ඒ භික්ෂූන් අතරට වැඩහුන් ආගන්තුක තරුණ භික්ෂුවකට එය කන වැටිණි. ඉන් සැල වූයේ දානයටත් වඩා ඇගේ අතිවිශිෂ්ට වූ රූප ශෝභාවේ වර්ණනාව යි. ඔහුට ඈ පිළිබඳ අදහසක් පහළ වුණා.

මේ භික්ෂුව නොසන්සුන් විය.

“හරි!, මම හෙට ම යනවා ඔය කියන සලාක බත් වාරයට.”

එදින දානයට වඩින භික්ෂූන් අතරට මේ ආගන්තුක තරුණ භික්ෂුව ද එක් විය. එහෙත් සිදු වූයේ අනෙකකි.

“අද සේවිකාවන් විසින් දානය පිළිගන්වනවා. එතකොට ඊයේ භික්ෂූන් වර්ණනා කළේ ඈ පිළිගැන්වූ දානය පිළිබඳව. ආ.. අර සිරිමා ද? ඇය තම සේවිකාවන්ගේ වාරුවෙන් වඳින්න වෙන්න ඇති එන්නෙ. කෝ අර පැලඳගෙන ඉන්නවයි කීව ආභරණ. හොඳටම දුර්වල වෙලා. ඊයේ අසනීප වෙන්න ඇති.”

සිරිමාගේ වෙව්ලමින් නැවෙන අතපය, එක් වුණ දෑත් හරියට සුළඟට සෙලවෙන දිරච්ච අතුරිකිලි වගෙයි. කොයි වෙලාවේ ඇදවැටෙයි ද කියන්න බෑ.

අර ආගන්තුක තරුණ භික්ෂුව ලබාගත් දානය නොවළඳා ම විහාරයට වැඩම කොට පාත්‍රය පසෙකින් තබා හාන්සි විය.

“ස්වාමීන් වහන්ස, දානය වළදන්න.”

“මට දානය එපා.”

දින තුනක් ම ඔය විදියට ගත වන අතරතුර තෙවන දින හැන්දෑවේ, අර රෝගය නිසා සිරිමා කාලක්‍රියා කළා ය.

“ජීවක වෙද තුමාගේ නැගැණිය – සිරිමා කළුරිය කළා.”

ඒ, රජ්ජුරුවන්ගෙන් බුදුහාමුදුරුවන්ට පණිවිඩයකි.

‘මේ තමා හොඳම අවස්ථාව. ආස්වාද පක්ෂයේ දුවපු අය රූපයේ ආදීනව දැකලා කලකිරිලා නිස්සරණය පිළිගනියි. එයින් නික්මීමට, වෙන් වීමට, මිදීමට අවස්ථාවක් කරගන්ට ඒ අයට හොඳම අවස්ථාව මෙයයි.

බුදු රජාණන් වහන්සේ සිතූහ.

“සිරිමාගේ ශරීරය දවන්න එපා. අමුසොහොනෙහි බලුකැණහිලුන්ට කිට්ටු වෙන්න බැරි තරමට ආරක්‍ෂා කරලා තබන්න.”

උන් වහන්සේ ඉක්මනින් පණිවිඩයක් යැවූ සේක. දින තුනක් ගත විය.

“දරුවන් නිවෙස්වල තියලා අමුසොහොනට අනික් හැම දෙනාම පැමිණිය යුතුයි. නොපැමිණියොත් කහවණු අටක දඩයක්!” යනුවෙන් අණබෙරයක් රජගහ නුවර වටා ගියේ ය. රජ්ජුරුවෝ පැමිණ බුදුහාමුදුරුවන්ටත් සංඝයා වහන්සේලාටත් ආරාධනා කළේ ය. එහි වඩින්නට බුදු හාමුදුරුවන් ද සංඝයා වහන්සේලා ද වැඩම කරන වෙලාවේ එක් භික්ෂු නමක් සිරිමාව නිසා සිහි මුළා කරගත් අර ආගන්තුක භික්ෂුව ළඟට පැමිණියේ ය.

“අද ශාස්තෲන් වහන්සේ සිරිමා බලන්න යනවා. ඔබ වහන්සේත් එනවාද ?”

“අපොයි ඔව්. යන්න ඕනෑ.”

පාත්තරේ පිළිණු බත් විසිකරලා සෝදලා බලන කොට මළකඩත් අල්ලලා. ඉක්මනට ශුද්ධ පවිත්‍ර කරලා එල්ලා ගෙන පිටත් වුණා.

“මේ මොකද පිරිස මෙතන රැස්වෙලා?”

කුණු ශරීරයක් පුපුරපු කුණු බත් හැළියක් වගේ, පණු කැදල්ලක් වගේ නව දොරින් පණුවන් වැගිරෙනවා.

“රජතුමනි, කාගෙද මේ සිරුර?” බුදු රජාණන් වහන්සේ රජතුමාගෙන් විමසූ සේක.

“ස්වාමීනී, ජීවක වෙදතුමාගේ නැගැණිය, සිරිමාගේ සිරුයි මේ.”

“එහෙනම් නගරයේ අණබෙර ගහලා මේ ශරීරය වෙන්දේසි කරන්න” බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.

කහවණු දහසේ සිට අඩු කර, කහවණුව අඩුම මුදලට කාකණිය දක්වා අඩු කර වෙන්දේසියේ තැබිණ. කවුරුවත් ගන්න ඉදිරිපත් වුණේ නැත.

“නොමිලේ දෙනවා.”

ඒත් එය ගන්නා අයෙක් නම් නැත.

“මහණනි, බලන්න. මහජනතාවට පි‍්‍රය මේ කාන්තාව පෙර මේ නගරයේ ම දහසක් දීලයි එක දවසකට වෙන් කරගත්තේ. දැන් නිකම්වත් ගන්න කෙනෙක් නැහැ.”

බුදු රජාණන් වහන්සේ රූපයේ ස්වභාවය වදාළ සේක. මුළාවට පත් භික්ෂුවට සත්‍ය තත්ත්වය වැටහිණි. අන්ධ වූ ඇස් විවර විය.

“ලොව මම, මගේ, මගේ ආත්මය යැ යි ගත හැකි කිසිවක් නැත.”

ධර්මය අවබෝධ විය. සෝවාන් ඵලයට පත් විය. ද

(ධම්මපද අටුවාව ඇසුරු කැරිණි.)
.
ලිපිය උපුටා ගත්තේ – නමස්කාර දහම් සගරාවෙනි
සුසීමා දමයන්ති සමරසිංහ
පොල්ගහවෙල

දුප්පතෙකුට සුළු දෙයක් දන් දීමද ඉතා අපහසුය. පොහොසතෙකුට විශාල දෙයක් දන් දීමද ඉතා ප…

දුප්පතෙකුට සුළු දෙයක් දන් දීමද ඉතා අපහසුය. පොහොසතෙකුට විශාල දෙයක් දන් දීමද ඉතා පහසුය. එම නිසා දුප්පතෙකුව සිට සුළු දෙයක් දන් දුන්නද එය මහත්ඵල මහානිසංස වේ.